https://matematikce.com/blog/ Matematiğin tarihini, önemini ve bugün nerede kullanıldığını anlatan özgün yazılar. tr-TR Sun, 13 Sep 2026 21:15:47 GMT https://matematikce.com/blog/salginlarin-matematigi-sir-modeli/ https://matematikce.com/blog/salginlarin-matematigi-sir-modeli/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT SIR modeli, bir topluluğu duyarlı, enfekte ve iyileşmiş olarak üç gruba ayırıp aralarındaki geçişleri basit denklemlerle anlatır. R₀ kavramını, eşik fikrini, hayali bir örnekle sayıları ve modelin varsayımlarını sakin bir dille inceliyoruz. Doğada ve Evrende Matematik https://matematikce.com/blog/omer-hayyam-kubik-denklemler/ https://matematikce.com/blog/omer-hayyam-kubik-denklemler/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT 11. yüzyılda Ömer Hayyam, üçüncü dereceden denklemleri türlerine ayırdı ve her birinin pozitif kökünü iki konik kesitin kesişim noktası olarak buldu. x³ + 4x = 16 örneğiyle parabol ve çemberden köke giden yol. İslam Dünyası ve Orta Çağ https://matematikce.com/blog/nasiruddin-tusi-trigonometri/ https://matematikce.com/blog/nasiruddin-tusi-trigonometri/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT 13. yüzyılda Merâga Rasathanesi'nin kurucusu Nasîrüddin Tûsî, düz ve küresel trigonometriyi astronomi kitaplarının içinden çıkarıp tek başına bir eserde, ispatlarıyla birlikte düzenledi. Sinüs teoremi ve üçgen çözme sanatı. İslam Dünyası ve Orta Çağ https://matematikce.com/blog/muzik-ve-oranlar-akort/ https://matematikce.com/blog/muzik-ve-oranlar-akort/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT Bir teli yarıya indirince ses bir oktav yükselir; üçte ikisine indirince beşli aralık duyulur. Müzikteki temel aralıkların oranlarını, bu oranların neden tam kapanmadığını ve eşit aralıklı akortun ¹²√2 ile nasıl bir uzlaşma kurduğunu hesaplıyoruz. Doğada ve Evrende Matematik https://matematikce.com/blog/karbon-14-ustel-azalma/ https://matematikce.com/blog/karbon-14-ustel-azalma/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT Bir zamanlar canlı olan bir örneğin yaşı, içindeki karbon-14 miktarının ne kadar azaldığından hesaplanabilir. Yarı ömür formülünü, logaritmayla yaş bulmayı, kalibrasyonun neden gerektiğini ve yöntemin sınırlarını anlatıyoruz. Doğada ve Evrende Matematik https://matematikce.com/blog/deprem-buyuklugu-logaritmik-olcek/ https://matematikce.com/blog/deprem-buyuklugu-logaritmik-olcek/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT Deprem büyüklüğündeki bir birimlik artış, kayıttaki dalga genliğinin yaklaşık 10, açığa çıkan enerjinin yaklaşık 32 katına karşılık gelir. Logaritmik ölçeğin neden gerektiğini, Richter ve moment büyüklüğünü sade bir hesapla anlatıyoruz. Doğada ve Evrende Matematik https://matematikce.com/blog/aryabhata-sinusun-yolculugu/ https://matematikce.com/blog/aryabhata-sinusun-yolculugu/ Sun, 13 Sep 2026 21:15:23 GMT Sinüs, Hindistan'da bir yarım kiriş olarak doğdu, Arapçada yeni bir kelimeye dönüştü ve Latincede koy ya da kıvrım anlamına gelen sinus oldu. Aryabhata'nın tablosu ve kelimenin dört dilde geçirdiği yolculuk. İslam Dünyası ve Orta Çağ https://matematikce.com/blog/zenon-paradokslari-sonsuz-toplamlar/ https://matematikce.com/blog/zenon-paradokslari-sonsuz-toplamlar/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Eleali Zenon, en hızlı koşucunun önündeki kaplumbağaya asla yetişemeyeceğini savundu. Sonsuz sayıda adımın nasıl sonlu bir toplam verdiği, 1/2 + 1/4 + 1/8 + … toplamı ve paradoksların bugünkü yorumu. Antik Çağ https://matematikce.com/blog/yapay-zekanin-matematigi/ https://matematikce.com/blog/yapay-zekanin-matematigi/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Yapay zekâ sistemlerinin arkasında gizemli bir sır değil, temellerini lisede gördüğümüz matematik var: sayı listesi olarak vektörler, matris çarpımı, türevle hatayı azaltma ve olasılık. Küçük örneklerle abartısız bir tur. Günümüzde Matematik https://matematikce.com/blog/ustel-buyume-sezgisi-buyuk-sayilar/ https://matematikce.com/blog/ustel-buyume-sezgisi-buyuk-sayilar/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Her adımda ikiye katlanan bir miktar, başta önemsiz görünür, sonra akıl almaz boyutlara ulaşır. Satranç tahtası rivayeti, kâğıt katlama hesabı ve büyük sayıları hissetmenin yolları. Matematiğin Önemi https://matematikce.com/blog/thales-piramit-yuksekligi-benzerlik/ https://matematikce.com/blog/thales-piramit-yuksekligi-benzerlik/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Rivayete göre Thales, Mısır'da piramidin yüksekliğini gölgesine bakarak buldu. Hikâye kesin olmasa da arkasındaki fikir sağlamdır: paralel güneş ışınları benzer üçgenler oluşturur. Yöntem, zorlukları ve adım adım hesap. Antik Çağ https://matematikce.com/blog/shannon-bilgi-kurami-bit/ https://matematikce.com/blog/shannon-bilgi-kurami-bit/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Claude Shannon 1948'de bilgiyi ölçülebilir bir nicelik hâline getirdi. Bit nedir, entropi neyi ölçer? Adil ve hileli yazı-tura örnekleriyle adım adım hesap ve bilgi kuramının bugünkü izleri. Modern Matematik https://matematikce.com/blog/sabun-kopugu-minimal-yuzeyler/ https://matematikce.com/blog/sabun-kopugu-minimal-yuzeyler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Sabun zarı, yüzey gerilimi yüzünden alanını küçültmeye çalışır. Bu tek eğilimden köpüklerin küre biçimi, zarların 120 derecede birleşmesi ve en kısa yol problemlerine şaşırtıcı çözümler çıkar. Doğada ve Evrende Matematik https://matematikce.com/blog/rsa-sifreleme-asal-sayilar/ https://matematikce.com/blog/rsa-sifreleme-asal-sayilar/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT İki büyük asal sayıyı çarpmak kolaydır; çarpımdan bu asalları geri bulmak ise son derece zordur. RSA bu farka dayanır. 7 ve 13 ile kurulmuş oyuncak bir örnek, gerçek anahtar boyutları ve kısa bir tarihçe. Günümüzde Matematik https://matematikce.com/blog/rhind-papirusu-misir-birim-kesirler/ https://matematikce.com/blog/rhind-papirusu-misir-birim-kesirler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Yaklaşık MÖ 1550'de kopyalanan Rhind Papirüsü, Mısırlı yazıcıların kesirleri payı 1 olan birim kesirlerin toplamı olarak yazdığını gösterir. Paylaştırma mantığı, 2/n tablosu ve adım adım kesir ayırma. Antik Çağ https://matematikce.com/blog/ramanujan-sonsuz-seriler/ https://matematikce.com/blog/ramanujan-sonsuz-seriler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Hindistan'da büyük ölçüde kendi kendine matematik öğrenen Srinivasa Ramanujan, 1913'te Cambridge'e yazdığı bir mektupla hayatını değiştirdi. Sonsuz serileri, bölüntüler ve ünlü 1729 anekdotu. Modern Matematik https://matematikce.com/blog/qr-kod-hata-duzeltme/ https://matematikce.com/blog/qr-kod-hata-duzeltme/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Köşesi yırtılmış ya da üstüne leke düşmüş bir QR kod çoğu zaman yine okunur. Bunun sırrı, akıllıca hesaplanıp koda eklenen fazladan bilgidir. Parite bitinden Reed–Solomon kodlarının doğru ve polinom fikrine adım adım. Günümüzde Matematik https://matematikce.com/blog/poincare-sanisi-perelman/ https://matematikce.com/blog/poincare-sanisi-perelman/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Henri Poincaré'nin 1904'te sorduğu soru, üç boyutlu uzayların biçimiyle ilgiliydi. Grigori Perelman onu Ricci akışıyla çözdü, ardından Fields Madalyası'nı ve bir milyon dolarlık ödülü reddetti. Modern Matematik https://matematikce.com/blog/platon-cisimleri-duzgun-cokyuzluler/ https://matematikce.com/blog/platon-cisimleri-duzgun-cokyuzluler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Bütün yüzleri aynı düzgün çokgen olan ve her köşesinde aynı sayıda yüz buluşan yalnızca beş cisim vardır. Platon cisimlerinin tarihi, köşe açılarıyla adım adım ispat ve Euler formülüyle kontrol. Antik Çağ https://matematikce.com/blog/pitagoras-teoremi-tarihi/ https://matematikce.com/blog/pitagoras-teoremi-tarihi/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT a² + b² = c² bağıntısı Pitagoras'tan çok önce Babil tabletlerinde ve Hint metinlerinde iz bırakmıştı; Çin'de ayrı bir gelenek içinde gelişti. Teoremin farklı uygarlıklardaki izleri ve bir ispatın adım adım anlatımı. Antik Çağ https://matematikce.com/blog/pagerank-arama-motoru-matematigi/ https://matematikce.com/blog/pagerank-arama-motoru-matematigi/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT 1998'de tanıtılan PageRank, bir sayfanın önemini ona verilen bağlantıların önemiyle ölçtü. Rastgele gezinen bir okur modeli, dört sayfalık bir örnekte adım adım hesap ve bugünkü aramanın neden çok daha fazla etkene dayandığı. Günümüzde Matematik https://matematikce.com/blog/oyun-kurami-nash-dengesi/ https://matematikce.com/blog/oyun-kurami-nash-dengesi/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT İki kişinin kararları birbirini etkiliyorsa en iyi hamle nasıl bulunur? John von Neumann'ın minimaks teoreminden John Nash'in denge kavramına, kendi örnek oyunlarımızla adım adım oyun kuramı. Modern Matematik https://matematikce.com/blog/olcek-ve-oran-haritalar-maketler/ https://matematikce.com/blog/olcek-ve-oran-haritalar-maketler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Bir haritada 1 cm kaç metreye karşılık gelir? Maket büyüdükçe alan ve hacim neden aynı oranda büyümez? Uzunluk k katına çıkınca alanın k², hacmin k³ katına çıktığını haritalar, maketler ve tariflerle görün. Matematiğin Önemi https://matematikce.com/blog/olasilik-sezgisi-dogum-gunu-monty-hall/ https://matematikce.com/blog/olasilik-sezgisi-dogum-gunu-monty-hall/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT 23 kişilik bir sınıfta iki kişinin aynı gün doğmuş olma olasılığı yüzde 50'yi geçer. Üç kapılı yarışmada kapı değiştirmek kazanma şansını 2/3'e çıkarır. İki ünlü problemin adım adım hesabı. Matematiğin Önemi https://matematikce.com/blog/oklid-disi-geometriler/ https://matematikce.com/blog/oklid-disi-geometriler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Bir üçgenin iç açıları toplamı her zaman 180° mi? İki bin yıl boyunca kanıtlanmaya çalışılan paralellik aksiyomu, 19. yüzyılda Gauss, Bolyai, Lobaçevski ve Riemann'ın çalışmalarıyla bambaşka geometrilerin kapısını açtı. Modern Matematik https://matematikce.com/blog/newton-leibniz-kalkulus/ https://matematikce.com/blog/newton-leibniz-kalkulus/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Anlık hız nasıl hesaplanır, eğri bir alanın ölçüsü nasıl bulunur? 17. yüzyılda Newton ve Leibniz bu sorulara birbirinden bağımsız olarak aynı güçlü yöntemle ulaştı. Türev ve integral fikri, iki gösterim ve öncelik tartışması. Rönesans ve Yeni Çağ https://matematikce.com/blog/navigasyon-en-kisa-yol-dijkstra/ https://matematikce.com/blog/navigasyon-en-kisa-yol-dijkstra/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Bir haritada iki nokta arasındaki en kısa yolu bulmak, bir graf üzerinde çözülen bir matematik problemidir. Edsger Dijkstra'nın 1956'da tasarladığı algoritmayı altı düğümlü kendi örneğimizle adım adım izliyor, neden doğru çalıştığını gösteriyoruz. Günümüzde Matematik https://matematikce.com/blog/matematiksel-modelleme-nedir/ https://matematikce.com/blog/matematiksel-modelleme-nedir/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Bir ağacın boyunu gölgesinden bulmak ya da bir fincan çayın ne zaman soğuyacağını tahmin etmek için gerçeği sadeleştiririz. Varsayım, model kurma, test etme ve düzeltme döngüsü örneklerle. Matematiğin Önemi https://matematikce.com/blog/matematik-ve-meslekler/ https://matematikce.com/blog/matematik-ve-meslekler/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Bir mühendis boru debisini, bir veri analisti sıra dışı değeri, bir mimar merdiven basamağını, bir oyun geliştirici karakterin hareketini nasıl hesaplar? Altı alandan somut ve adım adım matematik örnekleri. Matematiğin Önemi https://matematikce.com/blog/matematik-hatalari-muhendislik-felaketleri/ https://matematikce.com/blog/matematik-hatalari-muhendislik-felaketleri/ Sun, 13 Sep 2026 21:13:37 GMT Mars Climate Orbiter'da birim karışıklığı, Ariane 5'in ilk uçuşunda sayı taşması, Patriot sisteminde biriken yuvarlama hatası. Resmî inceleme raporlarıyla uyumlu olarak, üç olayın arkasındaki matematik. Matematiğin Önemi